Của mình – Nỗi sợ – Ngộ

Một buổi chiều thứ 7, Hà Nội khá nhiều mây, không nhiều ánh nắng như đáng lẽ của một cuối tuần.

Ngoài kia, xăng vừa tăng hơn 4k, chiến tranh Mỹ-Iran tròn một tuần và chưa khi nào hết căng thẳng.

Chúng tôi gặp nhau ở một quán trà ở Tô Hiệu, nói đủ thứ chuyện: từ tài chính, đầu tư, quy luật cuộc sống, đến AI, sự kết thúc của con người (không phải lúc này :D)

Anh bạn tôi, người làm truyền thông, cũng cho anh em đeo mic cài áo để ghi âm lại. Sau thành cái podcast mấy anh em sau này chiêm nghiệm lại.

Cũng hay!

Trên đường về, tôi chợt nghĩ đến thời điểm mình chết, mọi thứ liệu có kết thúc thật không, và có đáng sợ không?

Một câu nói của một người anh lớn khác nói với tôi trước Tết: “Không nên sợ mất những thứ không phải là của mình.” Câu nói này có thể chia làm hai vế “sợ” và “của mình”, tôi thấy có điểm chung là chữ “ngộ”

Ngộ nhận

“Của mình” là như thế nào? Cuộc sống này nhiều khi không thật sự cắt nghĩa rõ ràng.

Cái quần áo, đồ vật, tiền bạc, xe cộ,…đứng tên ta, ta đang mặc, đang đi. Nhưng có chắc là “của ta” không? Trong một nghĩa hẹp và một thời điểm cụ thể, điều đó đúng, ít nhất khi xảy ra tranh chấp, chúng ta có quyền đòi lại và khẳng định chủ quyền. Nhưng xét rộng hơn thì khi cái áo rách, đồ vật hỏng, tiền tiêu mất,…thì nó không chắc là “của mình” nữa.

Bố mẹ, vợ chồng, con cái, anh em bạn bè,…đang xung quanh ta. Chắc chắn là “của ta” chứ? Một lần nữa, ở bối cảnh cụ thể thì đúng, nhưng không trường tồn mãi với thời gian.

Bản thân cơ thể của mình, mình cũng không chắc là “của mình” hết, vì nếu thế thì chả bao giờ mình ốm đau bệnh tật hay chết, vì chẳng ai mong cơ thể mình bị hỏng hóc bao giờ.

Như vậy xét cho cùng, không có gì tồn tại mãi mãi và thật sự là “của mình”.

Chúng thuộc quyền quản lý, sở hữu của ta trong một bối cảnh không gian, thời gian nhất định và do nhiều yếu tố tạo thành. Đó gọi là “duyên”.

Nhưng đa phần chúng ta đều nhìn nhận hoàn cảnh cụ thể đó là tấm gương vĩnh cửu phản ánh con người mình – “của mình”. Ta cho rằng đó là ta. Mãi mãi.

Đó là sự ngộ nhận lớn lao và sẽ có rất nhiều hệ lụy đến tâm lý, hành động.

Ngộ tính

Khi ngộ nhận về sự sở hữu, về cái “của mình”, ta sẽ sợ mất.

Một người không thể sợ mất thứ mà người ta không có. Và cũng có nghĩa, một người ngộ nhận rằng “có rất nhiều” thì cũng là người lo sợ những điều đó biến mất nhất.

Trong một bối cảnh không gian, thời gian cụ thể, điều lo sợ mất này là hợp lý. Không thể bảo tôi có 1 căn nhà, tôi không quan tâm ai đứng tên sổ đỏ được.

Nhưng cái cốt lõi phải nhận ra rằng, dù tôi trong hoàn cảnh này đang sở hữu căn nhà đó, nó không phải vĩnh viễn. Khi bối cảnh thay đổi, đơn giản là tôi cần tiền bán nhà, hoặc thành phố đổi quy hoạch, hoặc một ngày nào đó tôi chết đi, căn nhà đó không còn đứng tên tôi nữa.

Nhận ra như vậy sẽ giúp chúng ta bám chấp ngôi nhà một cách hợp lý, biết khi nào thực sự phải lo sợ, khi nào không, phải buông để cuộc sống yên ổn hơn.

Một ví dụ khác, một ông quan chức khi về hưu vẫn nghĩ rằng mình có vị thế, tiếng nói như khi còn tại nhiệm. Mà đâu biết rằng trong bối cảnh tại nhiệm, ông đại diện cho cái ghế đó, về hưu rồi là người khác. Ghế đó không còn là “của ông”. Thật ra, chưa bao giờ cả.

Nếu không nhận ra thì người chủ nhà hoặc ông quan khi về hưu sẽ sinh đau khổ, buồn phiền vì mất nhà, mất chức. Hoặc sẽ dẫn đến những hành vi tiêu cực hơn như chống đối giải tỏa nhà, cố gắng lo lót để duy trì chức vụ. Những hành động này chỉ gây thêm xung đột và phiền toái cho cuộc sống mà thôi.

Tỉnh ngộ

Người có ngộ tính sẽ nhận ra và có những ứng xử phù hợp với thời thế, bối cảnh mới.

Người tỉnh ngộ, theo tôi, không phải là người hành động cực đoan theo nghĩa buông bỏ hết mọi thứ, hoàn toàn không sở hữu gì cả.

Mà là người biết khi nào bỏ cái gì, giữ cái gì.

Trong 3 năm này, ta phải giữ ngôi nhà, để cho con cái đủ trưởng thành. Sau 3 năm có thể bán.

Trong 6 tháng cuối, giữ chức vụ thật tốt, để đảm đương trọn vẹn nhiệm kỳ

Trong kiếp sống này, có cái mạng sống thì phải cố giữ, đảm bảo sức khỏe, trí tuệ.

Còn khi thời hạn đến, nhà phải bán, việc phải nghỉ hưu, người sẽ phải chết.

Khi đó người tỉnh ngộ sẽ hiểu và không còn lo sợ nữa!

Từ một cuộc hội ngộ của những người bạn chiều cuối tuần, để rồi tỉnh ngộ ra một chân lý

Những thứ tưởng như ít liên quan, nhưng thực ra lại móc nối với nhau thật diệu kỳ.